Bütçe tutmaya çalışıp yarı yolda bırakan çoğu kişinin tek bir sorunu vardır: tüm harcamalarını aynı kefeye koymak. Kira ile kahve aynı listede durursa, nereyi kısacağınızı göremezsiniz. Çözüm basit bir ayrım: sabit değişken harcamalar mantığıyla giderlerinizi ikiye bölmek.
Bu ayrım, bütçenizi bir masraf listesinden karar verme aracına dönüştürür.
Tutarı ve zamanı büyük ölçüde belli olan, her ay tekrarlayan giderlerdir.
Ortak özelliği: siz hiçbir şey yapmasanız da bu ay yine tahsil edilir. Kısmak için sözleşme değiştirmek, taşınmak ya da iptal etmek gerekir. Yani karar seyrek, etkisi uzun.
Tutarı davranışınıza göre her ay farklılaşan giderlerdir.
Ortak özelliği: her hafta yeniden karar verirsiniz. Kısmak kolay ama disiplin ister. Yani karar sık, etkisi kısa.
Bazı giderler tam oturmaz: elektrik, su, doğalgaz, yol cezası, diş tedavisi, araç bakımı. Bunlara "yarı sabit" ya da "dönemsel" demek daha doğru. Var olacakları kesindir, tutarı değişir. Bunları ayrı bir satırda tutup 12 aylık ortalamasını kullanmak en pratik yöntemdir.
Son 3 ayın kayıtlarını çıkarın. Banka ekstresi, kredi kartı dökümü ve nakit çekimleri. Üç ay, tek aya göre çok daha gerçekçi bir tablo verir. Harcama takibi alışkanlığınız yoksa buradan başlayın.
Her satıra tek bir etiket verin. Sabit, değişken veya dönemsel. Üç aylık tutarları aynı olan kalemler neredeyse her zaman sabittir. Emin olamadığınızda şunu sorun: "Bu ay hiç dışarı çıkmasam bu para gider mi?" Cevap evet ise sabittir.
Sabit toplamı hesaplayın. Bu sayı sizin aylık tabanınızdır. Net gelirinize bölün. Çıkan oran %55-60'ı geçiyorsa bütçenizde manevra alanı çok azdır. Gelir düştüğü an sıkışırsınız.
Dönemsel giderleri aylığa yayın. Yıllık sigorta 12'ye, altı aylık aidat farkı 6'ya bölünür. Bu tutarı her ay kenara ayırın. Böylece fatura geldiğinde bütçe sarsılmaz.
Kalan tutarı üçe bölün. Formül şu: Gelir − Sabit − Dönemsel ayırma = Serbest tutar. Bu serbest tutarı tasarruf, değişken harcama ve borç ödemesi arasında paylaştırın. Tasarrufu en sona bırakmayın; ilk sıraya yazın.
Değişken kalemlere haftalık limit koyun. Aylık 6.000 TL market bütçesi soyut kalır. Haftalık 1.500 TL ise ölçülebilir. Haftanın ortasında nerede olduğunuzu görürsünüz.
Sabitleri yılda iki kez masaya yatırın. Abonelikler, telefon paketi, sigorta poliçesi, internet tarifesi. Tek seferlik 20 dakikalık bir gözden geçirme, 12 ay boyunca tasarruf sağlar. En yüksek getirili iş budur.
Ay sonunda plan ile gerçeği karşılaştırın. Sapma sabit tarafta çıkıyorsa listeniz eksiktir. Değişken tarafta çıkıyorsa limitiniz gerçekçi değildir. İkisinin çözümü farklıdır.
| Ölçüt | Sabit | Değişken |
|---|---|---|
| Karar sıklığı | Yılda bir-iki | Neredeyse her gün |
| Kısma yöntemi | İptal, pazarlık, taşınma | Alışkanlık değişimi |
| Etki süresi | Kalıcı | O aya özel |
| İlk hedef | Oranı düşürmek | Limit içinde kalmak |
Sabit yükünüz düşükse acil durum fonunuz daha uzun süre dayanır. İşsizlik ya da gelir dalgalanmasında hayatta kalma süreniz doğrudan sabit giderlerinizle ölçülür. Serbest çalışanlar için bu hesap kritiktir.
Diğer yazılar