Bütçe tutmayı denedi ama sürdüremediyseniz sorun disiplininizde olmayabilir. Çoğu zaman sorun, harcamaların hangi kutuya gireceğinin belirsiz olmasıdır. "Market" satırına hem ekmek hem de temizlik ürünü hem de kahve makinesi girerse, o satırdan anlamlı bir bilgi çıkmaz.
Doğru kurulmuş gider kategorileri, harcama verinizi karar verilebilir bir hâle getirir. Nerede kısabileceğinizi tahmin etmeyi bırakır, görürsünüz.
Son 3 ayın verisini toplayın. Banka ve kredi kartı ekstrelerini indirin. Nakit harcamalarınız varsa kabaca tahmin edin, sonra bir ay boyunca not alarak düzeltirsiniz. Tek aylık veri yanıltıcıdır; o ay tatile çıkmış veya lastik değiştirmiş olabilirsiniz.
Her harcamayı üç ana gruba bölün. Fazla kategoriyle başlamayın. Üç grup yeter:
Dördüncü bir kutu ekleyin: düzensiz giderler. Yıllık ödenen sigorta, vergi, bayram harcamaları, servis bakımı, okul kayıt masrafı. Bunlar aylık listede görünmediği için bütçeyi bozar. Yıllık toplamı hesaplayın, 12'ye bölün, her ay o kadarını kenara koyun. Bu, acil durum fonundan ayrı bir "beklenen ama düzensiz" havuzudur.
Alt kategorileri sonra açın. İlk ay üç-dört grupla ilerleyin. Verinin biriktiğini gördükçe, sadece sorunlu gördüğünüz grubu böleceksiniz. Örnek: "İsteğe bağlı" tutarı yüksek çıktıysa onu dışarıda yemek / kafe / alışveriş diye üçe ayırın. Baştan yirmi kategori kurmak, sistemi ilk haftada bırakmanızın en yaygın sebebi.
Her grubun gelire oranını çıkarın. Lira tutarı yerine yüzdeye bakın. Yüzdeler zam ve enflasyondan bağımsız olarak karşılaştırılabilir. Basit bir tablo yeterli:
| Grup | Aylık ortalama | Gelire oranı | Hedef |
|---|---|---|---|
| Sabit | — | % | Düşürmek zor, sözleşme yenilemede pazarlık |
| Değişken zorunlu | — | % | Alışkanlıkla %10-15 azaltılabilir |
| İsteğe bağlı | — | % | En hızlı esneme alanı |
| Düzensiz (aylığa bölünmüş) | — | % | Kenara ayırma disiplini |
| Tasarruf / yatırım | — | % | Artırılacak kalem |
Sabit giderleri tek tek sorgulayın. Sabit demek "değiştirilemez" demek değil, "otomatik olarak tekrar eden" demek. Bu yüzden en çok sızıntı buradadır. Kullanmadığınız abonelikler, gereğinden yüksek telefon paketi, iki yıl önce alınmış ve artık pahalı kalan sigorta poliçesi. Düzenli faturalarınızı ve aboneliklerinizi yılda en az iki kez baştan gözden geçirin. Sabit bir kalemde sağladığınız 100 liralık indirim, her ay geri gelen bir kazançtır.
İsteğe bağlı harcamalarda "sıfırlama" değil "tavan" koyun. Kafeyi tamamen yasaklamak sürdürülemez. Aylık üst limit belirleyin, limit dolduğunda o kalem kapanır. Tavanlar, yasaklardan çok daha uzun ömürlüdür.
Ayı kapatırken 20 dakikalık kontrol yapın. Her grubun gerçekleşen tutarını planla karşılaştırın. Sapma %20'yi geçtiyse nedenini yazın. Bir sonraki ayın planını bu nota göre güncelleyin. Sınıflandırma, aylık bütçe oluşturma ve harcama takibi ile birlikte çalıştığında sonuç verir; tek başına bir liste değildir.